Κείμενο: Χρήστος Καραστέργιος – (Το αρχικό αρχικό άρθρο γράφτηκε τον Ιανουάριο του 2010).
Όταν αναφέρεται κάποιος στη συμβολή της Ιερισσού και γενικότερα της περιοχής στους εθνικοαπελευθερωτικούς αγώνες, το μυαλό όλων πηγαίνει στον περίφημο Καπετάν Γιαγλή. Ο Γεώργιος Γιαγλής ή Καπετάν Γιαγλής, όπως είναι ευρύτερα γνωστός, γεννήθηκε στην Ιερισσό το 1869 και εκοιμήθη με το όνομα Γαβριήλ,το 1944. Ελάχιστοι όμως είναι αυτοί που γνωρίζουν πως ο Καπετάν Γιαγλής δεν είναι παρά μόνο η κορυφή του παγόβουνου από μια πλειάδα συμπατριωτών μας που έδωσαν δυναμικά το παρόν στους αγώνες για την ελευθερία του υπόδουλου γένους γενικά και της ιδιαίτερης πατρίδας μας ειδικότερα, από τα πρώτα χρόνια της Επανάστασης του 1821.
Το μικρό αυτό άρθρο εκτός από την απότιση φόρου τιμής στους ΄΄ξεχασμένους΄΄ συμπατριώτες μας, προσδοκά να αποτελέσει την αφορμή για την έναρξη μιας δημόσιας συζήτησης αρχικά και αν το επιτρέψουν οι συνθήκες μιας εκτενέστερης και πιο εμπεριστατωμένης έρευνας στη συνέχεια, για τη συμμετοχή των Ιερισσιωτών και γενικότερα των Χαλκιδικιωτών στους αγώνες για την ελευθερία της πατρίδας.
ΣΥΝΤΟΜΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ
Στις 23 Μαρτίου του 1821 την ίδια ώρα που οι σπίθες της επανάστασης ξεπετάγονται σε κάθε γωνιά που ζουν υπόδουλοι Έλληνες,ο Εμμανουήλ Παπάς αποβιβάζεται στο Άγιο Όρος για την ετοιμασία της εξέγερσης. Ο μουτεσελίμης (αναπληρωτής του Πασά), Σερίφ Σιντίκ Γιουσούφ μπέης, πληροφορείται την άφιξη του Ε. Παπά στη χερσόνησο του Άθω και πηγαίνει ο ίδιος με μεγάλες δυνάμεις στην Ιερισσό με σκοπό να εισβάλει στο Άγιο Όρος. Επειδή δεν έχει σαφή στοιχεία για την προετοιμασία της επανάστασης, αφήνει φρουρά για να αφοπλίσει τους κατοίκους που,από ό,τι γνωρίζουμε ήταν πολύ καλά οπλισμένοι.(dr Hunt 1801). Η καταπίεση των κατοίκων από τη φρουρά ήταν μεγάλη και αναγκάστηκαν πολλοί να καταφύγουν στα γύρω βουνά.
Στις 8 Μαΐου άρχισαν οι πρώτες συγκρούσεις στην Κασσάνδρα και στις 17 Μαΐου, κάτω από την έντονη πίεση των Τούρκων ξεσηκώθηκε ο Πολύγυρος και ακολούθησαν, η μία μετά την άλλη, και άλλες περιοχές της Χαλκιδικής.
Έχουμε στη συνέχεια την επίσημη κήρυξη της επανάστασης από τον Εμμανουήλ Παπά στις 31 Μαΐου στο Άγιο Όρος και την 1η Ιουνίου ο επαναστατικός στρατός συγκρούεται και νικά την τουρκική φρουρά που έμεινε στην περιοχή της Ιερισσού.
Τα γεγονότα ήταν ραγδαία, μετά την διάλυση του σώματος των επαναστατών στη Ρεντίνα και την κατάληψη της Κασσάνδρας και έχουν ως αποτέλεσμα τον περίφημο ‘Χαλασμό’, και τον ξεριζωμό των κατοίκων.
Κατά τον Pouqueville, έφυγαν τότε από την χερσόνησο του Άθω, όπου είχαν καταφύγει,5000 – 6000 γυναικόπαιδα.
Το μεγαλύτερο βάρος των προσφύγων το δέχεται η Σκόπελος, αλλά υπάρχουν και άλλοι που βρίσκουν καταφύγιο στη Σκιάθο, στην Κέα και τα Ψαρά.
Σε εργασία του Γ.Χ. Χιονίδη, βρίσκουμε στη Σκόπελο το 1829 τρεις οικογένειες που δηλώνουν καταγωγή από την Ιερισσό, μία από τα Στάγιρα και σαράντα τρείς οικογένειες που δηλώνονται με το γενικό όρο ΄΄Μαντεμοχωρίτες΄΄. Οι οικογένειες που δηλώνουν καταγωγή από την Ιερισσό είναι οι οικογένειες του Γαρόφαλου Νικόλαου (έμπορου), του Καραθανάση (γεωργού) και η οικογένεια του Ιωάννη Ιερισσιώτη, που δηλώνει στρατιώτης.
Στους Μαντεμοχωρίτες βρίσκουμε μεταξύ άλλων την οικογένεια του Β. Αποστολάρα από το Γομάτι, που δηλώνει χιλίαρχος, την οικογένεια του Ταμπάκη Δήμου, του Ι. Αθανασίου και πολλές άλλες.
Οι Ιερισσιώτες καθ’όλη τη διάρκεια του αγώνα πολέμησαν γενναία με την προτροπή του ιεράρχη και κατόπιν εθνομάρτυρα επισκόπου Ιερισσού και Αγίου Όρους, Ιγνατίου.
Η επανάσταση των συμπατριωτών μας είχε ως αποτέλεσμα να καθυστερήσουν τα τουρκικά στρατεύματα που κατευθυνόταν στην Πελοπόννησο υπό του Λουμπούτ πασά και να επέλθει η άλωση της Τριπολιτσάς. Έτσι παγιώθηκε η Ελληνική επανάσταση .
Οι περισσότεροι από τους Χαλκιδικιώτες μαζί με τους Ολυμπίους αγωνιστές συνέχισαν τον αγώνα τους στη νότια Ελλάδα όπου διακρίθηκαν για τη μαχητικότητα και τον ηρωισμό τους.
Πολλοί από αυτούς πολέμησαν στο Μεσολόγγι και μαζί με τους Ρουμελιώτες, αποτέλεσαν τη λεγόμενη ΄΄Αθάνατη Φρουρά΄΄.Κατά την ηρωική τους έξοδο, ανάμεσα στους άλλους έπεσε ο Πολυγυρινός αγωνιστής και φιλικός Γιαννάκης Παπαγεωργάκης. Οι συμπατριώτες μας πολέμησαν επίσης με αυταπάρνηση στην εποποιία των Ψαρών και υπό τον γέρο Καρατάσο αγωνίστηκαν ηρωικά εναντίον του Ιμπραήμ στο Νεόκαστρο, στην πολιορκία της Αθήνας και σε άλλες μικρές ή μεγάλες μάχες της επαναστατικής περιόδου.
Οι Ιερισσιώτες Αγωνιστές
Ανάμεσα στους πολλούς ήρωες αγωνιστές από τον τόπο μας αξίζει να αναφερθεί η οικογένεια των Βλαχομιχαλέων με προεξάρχουσα μορφή τον:
ΒΛΑΧΟΜΙΧΑΛΗ Αθανάσιο από την Ιερισσό, γεννημένος το 1805 [λοχαγός]
Το 1821 υπηρέτησε υπό την ηγεσία του πατέρα του, Ολύμπιου Βλαχομιχάλη, στην μάχη της Κασσάνδρας και στη μάχη του Αγίου Όρους κατά του Λουμπούτ Πασά. Το 1822 συνέχισε τον αγώνα στην Πελοπόννησο εναντίον του Δράμαλη. Το 1823 υπό την αρχηγία του πατρός του και του γέρου Καρατάσου πολέμησε στα Βρυσάκια του Ευρίπου και κατόπιν στο Τρίκερι.
